Grupa labscommunity uruchomiła pulpit Windows 11 renderowany nie przez kartę graficzną, a przez NPU — wyspecjalizowany układ, który w nowych komputerach odpowiada za lokalne zadania sztucznej inteligencji. Projekt npu-render to eksperymentalny sterownik wyświetlania, który przechwytuje operacje Desktop Window Managera (komponentu Windowsa składającego obraz pulpitu) i wykonuje je na NPU Intela. W testowanej konfiguracji system osiągał około 2-3 zweryfikowane aktualizacje ekranu na sekundę, podczas gdy celem było 30 Hz.
Windows nadal myśli, że rozmawia z grafiką
Autorzy nie przepisywali ani systemu, ani aplikacji. Desktop Window Manager posługuje się dalej Direct3D i z jego perspektywy nic się nie zmienia. Sterownik zapisuje operacje renderowania w pakietach klatek, osobny proces przekazuje je do NPU, a tam wykonywane są przygotowane przez twórców procedury SHAVE dostarczane przez OpenVINO — zestaw narzędzi Intela do uruchamiania obliczeń na jednostkach neuronowych. Gotowy obraz trafia na ekran przez pośredni sterownik wyświetlania.
Na tak złożonym pulpicie działały Eksplorator plików, menu Start, Notatnik, aplikacje WinUI i WPF oraz Edge. Dwa ostatnie przypadki są istotne, bo według dokumentacji projektu ich własne powierzchnie są w końcowym etapie kompozytowane przez zmodyfikowany tor renderowania. To nie jest więc makieta pulpitu — system naprawdę pracuje.
2,5 odświeżenia na sekundę i 94 ms opóźnienia myszy
Twórcy opisują npu-render jako prototyp badawczy, nie produkt. W jednym ze szczegółowych pomiarów do panelu trafiało około 1,6 klatki na sekundę. Test responsywności w rozdzielczości 1024 × 768 pikseli dał 2,5 aktualizacji obrazu na sekundę, a mediana czasu między ruchem myszy a efektem na ekranie wyniosła 94 ms. Wartość dla 95. percentyla sięgała już 1,5 s. Najdroższe okazały się przebiegi kompozytora z rozmyciem — te mogą trwać całe sekundy.
GPU zwolniło, ale zysku nie wykazano
Przeniesienie kompozycji pulpitu widać w monitoringu obciążenia. Gdy obraz składał układ graficzny, jego silnik 3D pracował z obciążeniem 3,4 proc., z czego 2,8 proc. przypadało na DWM. Po przełączeniu na NPU obciążenie silnika 3D karty graficznej spadło do 0,6 proc., a wykorzystanie NPU wzrosło do 58 proc.
Dokumentacja projektu jest tu wyjątkowo uczciwa: status „GPU relief”, czyli realnego odciążenia grafiki, oznaczono jako niewykazany. Autorzy pokazali, że kompozycja opuściła silnik 3D, ale nie twierdzą, że inna aplikacja dostała dzięki temu więcej wydajności — w kontrolowanym scenariuszu praca kompozytora była po prostu zbyt lekka, żeby cokolwiek zwolnić. Nie jest to zatem sposób na przyspieszenie laptopa ani argument przeciw zintegrowanym układom graficznym.
38 par shaderów i 40 minut najdłuższej sesji
Zakres pracy wykracza poza weekendowy proof of concept. W jądrze SHAVE uruchomiono własny rasteryzator obsługujący m.in. vertex shading, pokrywanie pikseli, próbkowanie dwuliniowe i tryby mieszania kompozytora. Autorzy zidentyfikowali 38 par shaderów używanych przez DWM i WinUI, w tym jednolite i teksturowane prostokąty, efekty Mica i Acrylic, rozmycie oraz tekst; wyniki z urządzenia są porównywane z implementacją referencyjną.
W jednym z udokumentowanych eksperymentów pulpit renderowało NPU przez 2160 sekund, czyli 36 minut — przetworzono wtedy 744 pakiety klatek i 9363 polecenia. Najdłuższa opisana czysta sesja to 40 minut. O stabilności nie ma jeszcze mowy: po powrocie do standardowego pulpitu w jednym z testów prawidłowo przywrócono pozycje tylko 7 z 14 okien, a problemem pozostaje uśpienie i wybudzenie komputera.
Na jakim sprzęcie to w ogóle działa
Tylko na Intelu. Opublikowane wyniki pochodzą z jednego laptopa z platformą Panther Lake, Windowsem 11, sterownikiem NPU 5540 i OpenVINO 2026.4.1, co deweloperzy wyraźnie zaznaczają. Na komputerach Copilot+ PC z układami Qualcomma czy AMD projekt nie zadziała, choć wymagania tej klasy sprzętu obejmują NPU o wydajności co najmniej 40 TOPS.
Nawet na zgodnej maszynie uruchomienie wymaga obsługiwanego NPU Intela, trybu testowego podpisywania sterowników, uprawnień administratora, określonego środowiska OpenVINO oraz narzędzi do zbudowania sterownika i toolchainu SHAVE. Autorzy radzą eksperymentować wyłącznie na komputerze, do którego masz dostęp inną drogą — po awarii można na kilka minut zostać bez użytecznego pulpitu.